Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Mazowsze to jeden z najbardziej zróżnicowanych regionów w Polsce. Pomiędzy mniejszymi a większymi miastami, ze stolicą na czele, skrywa liczne jeziora, łąki, przepiękne lasy, puszcze, przyciągając swym rustykalnym wdziękiem. Wypoczywać można tu na wiele sposobów, uprawiając sporty wodne, nordic walking, niespiesznie spacerując wytyczonymi ścieżkami lub przemierzając trasy rowerami. Można też błogo leniuchować, leżąc na trawie i obcując z przyrodą albo łapiąc promienie słońca na przyjeziornych plażach. Fani historycznych akcentów znajdą tu wiele zabytków i ciekawych muzeów – wszyscy natomiast – wyśmienite smaki. Można je odkrywać w renomowanych restauracjach, foodtruckach, budkach z jedzeniem albo u gospodarzy w licznie zlokalizowanych agroturystykach, w których szczególnie pielęgnuje się tradycję i bazuje na przekazywanych z pokolenia na pokolenie recepturach.

Archiwum UMWMArchiwum UMWM 

Rejbaki i fafernuchy, czyli specjały Kurpi

Chleb kołodziej i fafernuchy z marchewkąChleb kołodziej i fafernuchy z marchewką fot. Kamińska Dominika

Bogate w tradycyjne specjały są Kurpie. Nazywane są tak ziemie pomiędzy Myszyńcem, Ostrołęką, Nowogrodem i Kolnem, położone w widłach rzek Orzyc, Pisa, Bug i Narew. Koniecznie trzeba tu spróbować fafernuchów. To ciasteczka w kształcie rombów z mąki żytniej lub gryczanej, miodu, buraków cukrowych lub marchwi i tartego pasternaku. Innymi przysmakami są pampuchy (smażone kluski drożdżowe) i rejbaki (rodzaj babki ziemniaczanej przygotowanej z tartych, wyciśniętych, surowych ziemniaków, startej cebuli, mąki pszennej, jajek oraz soli i pieprzu, podawanej ze słoniną)). Te specjały można nie tylko skosztować, ale i nauczyć się je przygotowywać np. w Muzeum Kurpiowskim stworzonym przez Zdzisława i Laurę Bziukiewiczów. Gospodyni odtwarza dawne przepisy spisane przez swoją teściową jeszcze przed II wojną światową.

Archiwum UMWMArchiwum UMWM 

Chleb z ziemniakami? Kupimy jeszcze taki w Piekarni Kurpiowskiej Serafin albo Piekarni w Łysych. Pieczony jest z ciasta drożdżowego, zmieszanego z wcześniej ugotowanymi i tłoczonymi ziemniakami. Kurpie słyną też z trunków: krupniku kurpiowskiego (napoju alkoholowego na bazie spirytusu z miodem, goździkami, cynamonem i gałką muszkatołową) czy psiwa kozicowgo (niskoalkoholowego lub bezalkoholowego piwa z jagód jałowca i miodu z dodatkiem chmielu). Z pobytu w Kurpiach nie można wyjechać bez miodu. Miód kurpiowski jest miodem wielokwiatowym, ma intensywny aromat ze specyficznym korzennym smakiem. To tradycyjny i chroniony produkt.

Na karpia do Mościbrodów

Karp Mościbrody, Archiwum UMWMKarp Mościbrody, Archiwum UMWM 

Po kulinarne specjały warto wybrać się do ziemi siedleckiej. Chcąc wcielić się w rolę szlachciców, koniecznie trzeba odwiedzić Dwór Mościbrody. Mieszczący się w odległości zaledwie 100 km od Warszawy, zaprasza do odkrycia wyśmienitych smaków. Serwuje się tutaj tradycyjne potrawy kuchni regionalnej oraz wędliny i mięsa pieczone. Wędliny przygotowywane są według tradycyjnych przepisów, wędzone drzewem we własnej wędzarni. Królem tutejszej kuchni jest karp. Pochodzi z własnej, dworskiej hodowli, a ta ma w tym miejscu ponad 100-letnią tradycję. Serwowany jest na wiele sposobów: smażony, wędzony, podawany w formie pasztetu, kiełbasy albo dań obiadowych. Spróbować można gulaszu z karpia albo ryby zapiekanej z warzywami lub grzybami. Koniecznie trzeba zostawić miejsce na deser. Dworek słynie z wykonywanego według specjalnego przepisu tortu bezowego z musem truskawkowym. Są goście, którzy przemierzają setki kilometrów, by się w nim rozsmakować. Dwór Mościbrody należy do Sieci Dziedzictwa Kulinarnego Mazowsze. Na listę potraw sieci wpisane są: karp z dworskich stawów, tatar wołowy, flaki wołowe i placki ziemniaczane.

Pasztet z karpia

Składniki:

  • 1,5 kg filetów z karpia
  • 20 dag wątróbek z drobiu
  • 10 dag suszonych śliwek
  • 2 łyżki białego wytrawnego wina
  • 20 dag pieczarek
  • czerstwa kajzerka
  • 1/2 szklanki gęstej śmietany
  • 3 łyżki masła
  • 2 łyżki octu winnego
  • 2 jajka
  • sól
  • pieprz
  • 1 łyżka tartej bułki

Suszone grzyby oczyszczamy, umieszczamy na sicie i parzymy wrzątkiem. Po ostudzeniu układamy je w głębokim garnku, skrapiamy winem i odstawiamy na bok. Następnie kroimy kajzerkę i zalewamy śmietaną. Zostawiamy na pół godziny. Filety z karpia nacieramy solą i pozostawiamy na kilkanaście minut. W tym czasie kroimy pieczarki, które skrapiamy octem (lub cytryną), i odstawiamy na kwadrans. Podobnie czynimy ze śliwkami. Filety rybne podsmażamy na podgrzanym maśle. Teraz wszystkie składniki dwukrotnie przepuszczamy przez maszynkę, dodajemy przyprawy, wbijamy jajka. Uzyskaną masę wkładamy do wysmarowanej masłem brytfanki. Pieczemy w nagrzanym piekarniku przez około 40 minut.

 

Tropem szlacheckiej michy

Dwór Mościbrodów znajduje się także na Szlaku Kulinarnym Mazowiecka Micha Szlachecka. Podążając jego tropem, warto odwiedzić Restaurację Zaścianek Polski w Siedlcach – z tradycyjnymi staropolskimi potrawami znajdującymi się na liście Dziedzictwa Kulinarnego Mazowsze. Specjalnością lokalu są potrawy z jagnięciny, zrazy wołowe, będzwały, pierogi szlacheckie, żurek staropolski, krokiety ze szpinakiem. Będąc w Siedlcach, trzeba udać się także do Zamku w Liwie Gotycka warownia to dzisiaj siedziba Muzeum-Zbrojowni, miejsce corocznych turniejów rycerskich i innych ciekawych wydarzeń. Muzeum Zbrojownia prezentuje militaria z całego świata, od zabytków z epoki rzymskiej po broń XX wieku. Kolekcja zawiera broń palną, białą – w tym duży zbiór bagnetów z 20 krajów – drzewcową, mundury, zbroje i hełmy. Wystawie broni towarzyszy kolekcja malarstwa i grafiki. Przy zamku znajduje się restauracja, w której można bardzo dobrze zjeść. Świetnie karmią w oddalonej 30 minut drogi stąd, Mitowskiej Zagrodzie w Seroczynie. To gospodarstwo agroturystyczne i zagroda edukacyjna w jednym, prowadzone przez Ewę Mitowską. Zjeść tu można sękacz, barszcz szczawiowy z ziemniakami czy placuszki naleśnikowe z jabłkiem.

Kiszka ziemniaczana znad Liwca

Składniki:

  • 2 kg ziemniaków
  • 0,5 kg słoniny
  • 1 cebula
  • 2 jaja
  • 2 łyżki mąki
  • sól
  • pieprz

Ziemniaki ucieramy na tarce o drobnych oczkach. Słoninę kroimy w kostkę i podsmażamy z cebulą. Po usmażeniu mieszamy z utartymi kartoflami, dodajemy jaja i mąkę, doprawiamy solą i pieprzem. Tak przygotowanym farszem nadziewamy flaki. Parzymy w gorącej wodzie godzinę. Podajemy z zestawem surówek i chlebem ze smalcem.

Buraczane powidła i Sójka mazowiecka

Sójka Mazowiecka, Archiwum UMWMSójka Mazowiecka, Archiwum UMWM 

Czego jeszcze warto spróbować na Mazowszu? W Skansenie Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim – koniecznie buraczane powidła. Bazą tego specjału jest gęsta, skarmelizowana masa z buraka cukrowego połączona z jabłkami, dynią lub śliwkami albo dowolną kompilacja tych owoców. To pamiątka po Olendrach – dawnych osadnikach z Niderlandów, Flandrii i Fryzji. Na wschodzie Mazowsza nie można sobie odmówić sójki mazowieckiej, wpisanej na listę produktów tradycyjnych województwa mazowieckiego. To pieczony pieróg nadziewany kapustą kiszoną, kaszą jaglaną, skwarkami, czasami grzybami. W Starych Litewnikach, u Renaty i Zenona Hackiewiczów serwowana jest czarna kiszka, a w Przyłęku – porka. To potrawa z ugotowanych na miękko ziemniaków z dodatkiem zaparzonej mąki, utłuczonych i wymieszanych na jednolitą masę, podawana na gorąco pod postacią klusek formowanych łyżką lub zwartej masy okraszonej skwarkami ze słoniny lub wędzonego boczku.

Z winem w ręku

Dwór Mścibrody, Archiwum UMWMDwór Mścibrody, Archiwum UMWM 

O Mazowszu mówi się, że to kraina mlekiem i miodem płynąca. Ale nie tylko. Produkowane tu jest wyśmienite wino. Do degustowania tego trunku zaprasza Winnica Dwórzno, zlokalizowana w odległości 40 km od Warszawy. Przez wielu nazywana jest „mazowiecką Toskanią". To największa winnica na Mazowszu i jedna z większych w kraju. W Winnicy Dwórzno produkowane są wina gronowe oraz owocowe. Powstają w pełni naturalnymi sposobami, przy użyciu nowoczesnej i sprawdzonej technologii. Produkuje się tutaj wina jednoszczepowe oraz kupażowane ze szczepów takich jak Johanniter, Solaris czy Regent. Wina jednoszczepowe nazywane są od nazwy szczepu, natomiast kupaże noszą nazwę Mazovia Red lub White. Oprócz tego w ofercie są wina jakościowe z owoców takich jak malina, czarna porzeczka czy nawet jagoda kamczacka.

Mazowsze to skarbnica tradycyjnych specjałów i wyśmienitych smaków. Zawsze, odwiedzając ten region, warto pytać lokalnych gospodarzy o ciekawe przysmaki, by móc w pełni poznać odwiedzane miejsca i wrócić do domu nie tylko z bogatszym doświadczeniem smaków, ale i nowymi kulinarnymi inspiracjami.

Samorząd Województwa Mazowieckiego

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.